Türkiye, yapay zeka ve dijital ekonomide bölgesel bir üs olma hedefiyle veri merkezi altyapısını güçlendiriyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2030’a kadar ülkenin veri merkezi kurulu gücünü 1 gigavata çıkarmayı hedeflediklerini açıkladı. Bu stratejik adım, kamu ve özel sektör işbirliğiyle yaklaşık 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımını harekete geçirmeyi planlıyor. Turkcell ve Google Cloud’un Ankara’da başlattığı 3 milyar dolarlık dev veri merkezi projesi, bu vizyonun önemli bir somut adımı olarak öne çıkıyor.
Veri merkezleri, bilgisayar, sunucu ve depolama gibi bilgi işlem altyapılarını tek çatı altında topluyor. Özellikle yapay zeka modellerinin eğitilmesi için yüksek işlem gücü ve enerji ihtiyacı, sıvı soğutmalı sistemlerin tercih edilmesine neden oluyor. Türkiye’nin güçlü enerji altyapısı ve yatırım dostu düzenlemeleri, bu alandaki küresel değişimden daha fazla pay alması için kritik bir fırsat sunuyor.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, veri merkezi ve yapay zeka yatırımları kapsamında 3 milyar dolarlık kamu kaynağı sunulacağını bildirdi. Kamu yatırım programlarında yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılacak. Bu sayede kamu, yerli yapay zeka çözümlerinin ilk alıcısı ve güçlü referansı haline gelecek.
Veriye erişimin kolaylaştırılması, araştırmacıların ve girişimcilerin bunu değere dönüştürme sürecini hızlandırmayı amaçlıyor. Sağlık, tarım, savunma ve elektronik ticaret başta olmak üzere en az 2 bin kamu veri setinin Ulusal Veri Kütüphanesi üzerinden vatandaşın istifadesine sunulması hedefleniyor. Türkiye, OECD, G20 ve Birleşmiş Milletler gibi platformlarda insan merkezli yapay zeka standartlarının belirlenmesinde etkin rol üstlenmeyi planlıyor.
Yapay zekada “yatırım diplomasisi”nin kalbi İstanbul olacak ve Terminal İstanbul girişimcilerin buluşma adresi olarak konumlandırılacak. Türk Devletleri Teşkilatı ile Oğuz, Kıpçak ve Karluk dillerini kapsayan ortak bir Türk dilleri büyük dil modeli geliştirilmesi için çalışmalar başladı. Bu çalışmaların, Türkiye’nin veri merkezlerinde bölgesel üs olma hedeflerini desteklemesi bekleniyor.
Turkcell ve Google Cloud ortaklığıyla Ankara’da temelleri atılan veri merkezi projesi, sektörün en büyük yatırımlarından biri olarak dikkat çekiyor. Toplam 3 milyar dolarlık bu projenin 1 milyar dolarını Turkcell, 2 milyar dolarını ise Google Cloud üstleniyor. Tesisin 2028’de tam kapasiteyle devreye girmesi bekleniyor.
Türk Telekom, veri merkezlerinin soğutma operasyonlarında Sıvı Daldırmalı Soğutma Sistemi’ni test ederek başarılı sonuçlar elde ettiğini açıkladı. Vodafone Türkiye ise DAMAC Digital ortaklığıyla İzmir’de 150 milyon dolarlık yeni bir veri merkezi açacağını duyurdu. Ayrıca Ankara’daki veri merkezlerinin kapasitesini 18 milyon avroluk yatırımla artırdıklarını bildirdi.
Türkiye genelinde 81 veri merkezi bulunuyor; 33’ü İstanbul’da, 13’ü Ankara’da ve 10’u İzmir’de yer alıyor. Yüksek teknoloji yatırımlarını destekleyen HIT-30 Programı kapsamında veri merkezleri için 1,5 milyar dolarlık destek bütçesi ayrıldı. Bu yatırımlara yüzde 50’ye varan vergi teşviki, enerji desteği ve istihdam katkısı sunuluyor.
Veri merkezlerinin bu teşviklerle Anadolu’nun güvenli bölgelerine yayılması planlanıyor. Nevşehir’de Kapadokya’daki kayadan oyma doğal soğuk hava depolarının, enerji verimliliği avantajları nedeniyle veri merkezlerine dönüştürülmesi projesi öne çıkıyor. Ahiler Kalkınma Ajansı (AHİKA) tarafından hazırlanan bu çalışma, Nevşehir’deki yatırım ve işletme maliyetinin İstanbul ve Ankara’ya göre yüzde 45 daha düşük olacağını öngörüyor.
Statista ve sektör raporlarına göre, 2024’te 416 milyar dolar olan küresel veri merkezi sistemleri pazar büyüklüğünün bu yıl 570 milyar doları aşması bekleniyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın tespitlerine göre ise küresel veri merkezi kapasitesi 2020’den 2024’e yüzde 60’ın üzerinde artarak 97 gigavata ulaştı.
ABD, 5 bin 427 veri merkeziyle bu alanda lider konumda bulunuyor. Almanya 529, Birleşik Krallık ise 523 veri merkeziyle ABD’yi takip ediyor. ABD’li OpenAI, Google, Microsoft ve Amazon gibi teknoloji şirketleri, yapay zeka yatırımlarında küresel çapta önemli bir paya sahip.
